Symptomen van schizofrenie

Symptomen van psychose en schizofrenie.

Wat is een psychose?
Een psychose is, net als schizofrenie, geen afzonderlijke ziekte, maar een groep psychiatrische verschijnselen. Deze verschijnselen heten symptomen. Soms heeft iemand slechts één psychotisch symptoom, soms meerdere. Degene die de symptomen heeft, ervaart ze zelf vaak niet als problematisch, meestal wordt het duidelijk bij conflicten in de communicatie met anderen.
De belangrijkste symptomen van psychosen zijn problemen in het logisch denken, het waarnemen van dingen die er in werkelijkheid niet zijn en het hebben van vreemde ervaringen. Een ander veel voorkomend verschijnsel is een verstoord dag- en nachtritme. Hieronder leest u meer over de verschillende symptomen. 

Wanen

Wanen zijn overtuigingen die niet door anderen worden gedeeld. Het zijn eigenlijk verkeerde conclusies die worden getrokken uit ware gebeurtenissen. Daardoor kunnen mensen denken dat ze worden afgeluisterd, dat er een complot bestaat. Deze wanen kunnen tot angst en wantrouwen leiden. Dit wordt wel paranoia genoemd.

Prettige wanen zijn ook mogelijk zoals de overtuiging zeer getalenteerd, rijk of beroemd te zijn. Kenmerkend is dat uw overtuiging zo stellig is dat niemand her verandering in aan kan brengen.  In het huidige diagnostische systeem wordt onderscheid gemaakt tussen wanen in het kader van schizofrenie en wanen in het kader van een waanstoornis.

Hallucinaties
Een hallucinatie is een waarneming die in de hersenen ontstaat. Als de hersenen actief zijn op de plek die gewoonlijk alleen actief is als er geluid van buiten komt wordt het als echt geluid waargenomen. Hallucinaties kunnen betrekking hebben op alle zintuigen, dus horen, zien ruiken, voelen en proeven.

Hallucinaties kunnen verschillende vormen en betekenissen hebben: Geluid kan klinken als gemompel, als stemmen of als hardop klinkende gedachten. Het kan ook zijn dat iemand stemmen hoort die opdrachten geven. Dit kunnen onschuldige opdrachten zijn, zoals ‘doe de huishouding’ of ‘haal boodschappen’ maar opdrachten kunnen ook aanzetten tot gevaarlijk gedrag. Vroeger leidde het horen van stemmen al snel tot de diagnose schizofrenie. Nader onderzoek heeft uitgewezen dat dat het horen van stemmen veel vaker voorkomt, ook bij mensen die verder goed functioneren.

Formele denkstoornissen

Bij een formele denkstoornis gaan gedachten te snel of te langzaam. Ook kunnen ze, ongewild, plotseling stoppen.
Het denken kan ook onsamenhangend overkomen doordat snel van onderwerp wordt gewisseld en de onderwerpen niet logisch op elkaar volgen. Dit wordt wel ‘onsamenhangend’ of ‘verhoogd associatief’ denken genoemd. Concentratieproblemen worden ook wel tot de formele denkstoornissen gerekend. Deze concentratieproblemen kunnen lang blijven bestaan ook als de meeste andere symptomen zijn verdwenen.

Desorganisatie

Symptomen van desorganisatie worden vaak apart benoemd. Bij gedesorganiseerde spraak zit er weinig of geen lijn in het verhaal door snelle wisselingen van onderwerp, halve en door elkaar gehusselde zinnen, zelf verzonnen woorden en letterlijk gebruikte beeldspraken. Het kan ook moeite kosten om to the point te komen.
Bij gedesorganiseerd handelen worden handelingen niet afgemaakt waardoor ze vaak doelloos en ongericht lijken. Het kost moeite om handelingen en werk te organiseren zodat ze chaotisch en vaak ook inefficiënt verlopen.

Andere, niet psychotische verschijnselen bij schizofrenie

Negatieve symptomen
Wanen en hallucinaties worden positieve symptomen genoemd, positief omdat ze erbij komen.
Negatieve symptomen zijn dingen die juist minder zijn. Deze symptomen worden vaak als meer beperkend ervaren dan de psychotische symptomen.
De belangrijkste negatieve symptomen bij schizofrenie zijn verlies van energie, verlies van initiatief en vervlakte emoties. Met verlies van initiatief wil iemand misschien wel dingen doen maar komt hij niet in beweging, alsof de startmotor stuk is. Met vervlakte emoties kan het leven haar kleur verliezen en verlopen sociale contacten moeizamer.

Cognitieve symptomen
Cognitieve symptomen zijn problemen met denken en geheugen en concentratie.
Mensen met schizofrenie kunnen moeite hebben met (abstract) denken en het scheiden van hoofd en bijzaken. Ook hebben ze vaak moeite met het plannen en uitvoeren van taken. Ze overzien het niet en kunnen een actieplan moeilijk vasthouden. Doordat de koppeling van nieuwe informatie aan eerdere ervaringen niet optimaal verloopt worden situaties niet herkend en is het leren vertraagd. Het probleemoplossende vermogen kan zijn verminderd.
Al deze symptomen kunnen leiden tot onzekerheid en sociaal ongemak.

Derealisatie- en depersonalisatieverschijnselen
Bij derealisatie is het of de wereld niet echt is, alsof je naar een film kijkt. Als iemand zichzelf als vreemde ervaart wordt dit depersonalisatie genoemd. Derealisatie en depersonalisatie komen voor bij schizofrenie maar ook bij andere diagnosegroepen. Hoe vaak het voorkomt is niet bekend.

Slaapproblemen
Bij een acute psychose kan het dagnachtritme verstoord raken of worden omgedraaid. Slapeloosheid komt ook veel voor. Door deze slaapproblemen kan de psychose verergeren.

Stoornissen in beweging en spraak
Spraakproblemen en bewegingsstoornissen komen voor bij schizofrenie. De meeste zijn van voorbijgaande aard. Een verschijnsel dat vaak blijvend is is de verminderde fijne motoriek zoals te zien bij schrijven.
Medicijnen kunnen ook bewegingsstoornissen veroorzaken zoals stijfheid en trillen.

Vroege voortekenen

Wanneer je een psychose tijdig kunt herkennen kun je er mogelijk ook tijdig iets aan doen.

Vroege voortekenen kunnen bij iedereen anders zijn maar voortekenen die veel voorkomen zijn:

  • Een veranderd slaappatroon
  • Prikkelbaarheid
  • Veranderende opvattingen en overtuigingen
  • Niet meer kunnen relativeren
  • Wantrouwen en achterdocht
  • Geobsedeerd worden door een bepaald onderwerp
  • Terugtrekken uit de sociale omgeving
  • Problemen aandacht en geheugen
  • Depressie