Psychose

Psychose is een diagnose die een psychiater kan geven aan iemand die (volgens de omgeving) verwarrend gedrag vertoont

Een psychose is geen afzonderlijke stoornis, maar een groep van psychiatrische verschijnselen (symptomen) die samen de naam psychose krijgen.
Soms heeft iemand slechts één psychotisch symptoom, soms meerdere. De belangrijkste symptomen van psychose zijn problemen in het logisch denken, het waarnemen van dingen die er in werkelijkheid niet zijn, het hebben van vreemde ervaringen en het leggen van ongebruikelijke verbanden. Een ander veel voorkomend verschijnsel is een verstoord dag- en nachtritme.

Een kenmerk van psychose is dat degene die psychotisch is dat zelf niet onderkent en daardoor niet goed in staat is om weer grip op zijn leven te krijgen. Hulp van professionals is meestal noodzakelijk en het krijgen van een medische diagnose daarmee onontkoombaar. Een diagnose kan veranderen door voortschrijdend inzicht en moet worden gezien als een hulpmiddel om tot de juiste behandeling te komen.

Hieronder staan de afzonderlijke symptomen van psychose beschreven

Hallucinaties
Bij hallucinaties hoort, ziet, voelt, proeft of ruikt iemand dingen die anderen niet waarnemen, bijvoorbeeld gemompel of stemmen. In sommige gevallen klinken stemmen als echt geluid, soms lijken het meer hardop klinkende gedachten. Stemmen kunnen ook opdrachten geven, dit kunnen onschuldige opdrachten zijn, zoals ‘haal boodschappen’ of ‘hang een blauwe lap aan de deur’ maar soms kunnen opdrachten ook aanzetten tot gevaarlijk gedrag.

Wanen
Een waan is een overtuiging die niet met de werkelijkheid overeen komt. Kenmerkend van een waan is dat de overtuiging zo stellig is dat iemand er onmogelijk vanaf gebracht kan worden. Degene met de waan kan denken dat hij wordt afgeluisterd of dat er een samenzwering tegen hem gaande is. Wanen kunnen ook prettig zijn zoals de waan zeer getalenteerd, rijk of beroemd te zijn.

Denkstoornissen
Een waan is een denkstoornis maar tijdens een psychose kunnen meer denkstoornissen voorkomen. Logisch denken kan moeite kosten en de wereld kan onbegrijpelijk lijken. Vaak worden verbanden gelegd en/of conclusies getrokken die voor mensen in de omgeving slecht te volgen zijn. Hierdoor ontstaan problemen in het onderling contact (waardoor angst en wantrouwen verder toenemen). Dit wantrouwen wordt paranoia genoemd. Mensen die gevoelig zijn voor psychose hebben vaak ook moeite met abstract denken. Metaforen worden letterlijk opgevat. Bij de vraag ‘wat er aan de hand’ is kijkt iemand naar zijn handen en wat daar aan kan zitten.
Bij een formele denkstoornis is vooral de vorm van het denken veranderd. Denken gaat te snel of te langzaam en kan ook plotseling onbedoeld stoppen. Ook kunnen gedachtesprongen worden gemaakt die op de omgeving verwarrend overkomen. Dit wordt wel ‘onsamenhangend’ of ‘verhoogd associatief’ denken genoemd. Concentratieproblemen (bijvoorbeeld, bij werk, studie, tv kijken of lezen) komen veel voor en blijven ook lang bestaan, ook als de andere symptomen verdwenen zijn.

Derealisatie- en depersonalisatieverschijnselen
Derealisatie is de beleving dat de wereld niet echt is maar plat als in een film. Goede vrienden zijn dan voor het gevoel ‘bekende’ acteurs of poppen. Ook afstand en geluid lijken anders. Als dit plotseling optreed kan het een beangstigende ervaring zijn.
Bij depersonalisatie raken mensen de verbinding met zichzelf kwijt alsof ze buiten zichzelf staan en naar zichzelf kijken.

Slaapproblemen
Slaapproblemen kunnen aanleiding zijn van een psychose maar ook een gevolg. Slapeloosheid komt veel voor, zowel voor als tijdens een psychose. Ook het dagnachtritme raakt verstoord en wordt omgedraaid.

Positieve en negatieve symptomen
De symptomen die zich bij een psychose kunnen voordoen, worden vaak ingedeeld in positieve en negatieve symptomen. Hoewel dit een wat vreemde en inconsequente indeling is wordt hij toch veel gebruikt. De positieve symptomen zijn ervaringen en gedragingen die ‘er bij’ komen zoals wanen, andere denkstoornissen en hallucinaties (waarnemingsstoornissen).  De negatieve symptomen zijn dingen die minder zijn zoals initiatief, aandrift, energie en/of emoties.