Ggz-moloch gaat als dinosaurus ten onder

Als de marktwerking doorzet zal de geestelijke gezondheidszorg er dramatisch anders gaan uitzien. Grote instellingen die alle soorten van hulp bieden zijn passé.

Er zullen deelmarkten ontstaan. Wie nu daarop inspeelt, is straks de overwinnaar. Dat voorspelt adviesbureau Boer & Croon in een strategische analyse.

De verwachting is dat de overheid de touwtjes verder laat vieren en grote delen van de ggz en verslavingszorg zal liberaliseren. Er ontstaat een open marktsituatie die vergaande gevolgen heeft voor de inrichting van de zorg aan mensen met psychische problemen en psychiatrische ziektes. Grote ggz-instellingen die het hele pakket van zorg aanbieden aan een brede groep van patiënten, hebben geen toekomst meer. ‘Omvang is mogelijk een interessante waarde voor de bestuurskamer, maar in de toekomstige markt lijkt ze minder relevant’, aldus het rapport. Het ideaalbeeld van integrale zorg die op maatschappelijke leest is geschoeid, wordt eveneens naar de prullenmand verwezen.

Links en rechts ingehaald
Dit veelkoppig bedrijfsmodel werkt gewoon niet meer in een open markt, stelt het adviesbureau. Eigenlijk is dat al zichtbaar. De traditionele ggz-concerns hebben nu al moeite om de ontwikkelingen bij te benen. Ze verliezen marktaandeel en worden ‘links en rechts ingehaald’ door concurrenten die met een eenduidig businessmodel een overzichtelijke doelgroep bedienen tegen een redelijke prijs. Dat heeft de toekomst.

Ggz-landschap
Afgaand op de ervaringen in de telecom- en luchtvaartsector, die vergaand zijn gedereguleerd, zien Boer & Croon een ggz-landschap ontstaan dat opgedeeld is in vier sectoren: zorg dichtbij huis, gestandaardiseerde behandeling, gespecialiseerde hulp en langerdurende zorg. Hierbij hebben de adviseurs zich vooral laten leiden door bedrijfseconomische principes; de zorg die ongeveer eenzelfde bedrijfsmodel vereist is bijelkaar geveegd.

Eerstelijn
De zorg dichtbij huis is laagdrempelig en kortdurend en wordt uitgevoerd door niet te dure, breed opgeleide professionals. Internetbehandeling valt hier ook onder. De hulp kan onderdeel uitmaken van de eerstelijn, aangeboden worden door één- of tweepitters in zelfstandige praktijken of door landelijke franchisebedrijven zoals Indigo en Vicino.

Jonge professionals
Gestandaardiseerde behandelingen zijn tweedelijns en meer gespecialiseerd, maar kennen een strak protocol, worden snel en efficiënt uitgevoerd door jonge professionals die onder supervisie staan van enkele ervaren, hoogopgeleide specialisten. Deze gestandaardiseerde behandelprogramma’s zijn duur om te ontwikkelen en vereisen daarom een grotere schaal. Het bedrijfsmodel stuurt op efficiënte processen en hoge productiviteit en laat zich goed in franchiseketens uitvoeren die een regionaal of landelijk bereik hebben. Er zal plaats zijn voor twintig grotere aanbieders. Voorbeelden zijn PsyQ en HSK.

Ziektebeelden
De gespecialiseerde zorg richt zich op specifieke doelgroepen of complexe ziektebeelden die niet behandeld kunnen worden met gestandaardiseerde zorg. Het is derdelijn en kan zowel klinisch als ambulant zijn. Naast behandeling wordt er ook onderzoek gedaan en gaat men samenwerking aan met academische centra. Naar verwachting zullen deze gespecialiseerde aanbieders zich verenigen in gezamenlijke centra, waarvan er zo’n 25 à vijftig in het land zullen ontstaan.

Zeer kostbaar
De langerdurende zorg is bedoeld voor chronische patiënten die afhankelijk van hun toestand veel of weinig zorg nodig hebben en hulp kunnen gebruiken op het gebied van wonen, werken en inkomen. Boer & Croon omschrijft deze hulp als ‘beschikbaarheidsbusiness’, die over het algemeen zeer kostbaar zal zijn. Regionale aanbieders zouden daarom een langerlopende concessie moeten verwerven op basis van aanbesteding. In Nederland zijn twintig tot dertig aanbieders van dit soort zorg nodig.

Luchtvaartsector
Aan het toekomstmodel hebben zes bestuurders van ggz-instellingen meegewerkt. Een van hen is Adriaan Jansen, bestuursvoorzitter van GGZ Noord-Holland-Noord. Hij vond het zeer inspirerend om met een bedrijfseconomische blik naar de toekomst van ggz te kijken. ‘Natuurlijk wilden we onszelf liever niet vergelijken met de luchtvaartsector of de geliberaliseerde telefonie. Maar waarom eigenlijk niet? Er gaat tussen de vijf en zeven miljard om in de ggz en verslavingszorg.’

Weinig rooskleurig
Of dit scenario over tien jaar zal zijn uitgekomen, weet Jansen niet. ‘Dit is niet de waarheid, het is een model. En tien jaar is lang. Als Italië en Spanje omvallen, ziet de toekomst er heel anders uit.’ Toch zijn de vier lijnen waarlangs de ggz zich zal opdelen, zoals in de studie geschetst, nu in de kiem al zichtbaar denkt Jansen. ‘Kijk naar de gestandaardiseerde behandelingen van PsyQ en HSK en naar de topklinische centra.’ Dat geïntegreerde ggz-instellingen, zoals zijn eigen GGZ NHN, een weinig rooskleurige toekomst wordt voorspeld, daar zit bestuurder Jansen niet mee. ‘Het gaat er niet om instellingen in stand te houden, we moeten goede zorg leveren. Als dat in de toekomst in lossere of andere verbanden georganiseerd moet worden, dan gaan we dat doen. Je moet daar onbevangen naar kijken.’(ML)

Lees hier de studie van adviesbureau Boer & Croon Van Instituten naar Ondernemingen in de GGZ. Een bedrijfseconomische studie naar de toekomstige structuur.

bron: psy.nl
vrijdag 14 oktober 2011