Genezend gif

GENEZEND GIF

Mensen met schizofrenie zijn over het algemeen stevige rokers. Ze roken veel meer dan welke bevolkingsgroep dan ook en ook veel meer dan andere psychiatrische patiënten.
Lange tijd werd gedacht dat dit komt omdat ze labiel zijn, of gebrek aan wilskracht hebben. Maar tot verbijstering van de wetenschap blijkt dat roken voor de iemand met schizofrenie een vorm van zelfmedicatie is: het kalmeert en helpt focussen. Noorderlicht bekijkt de opties met Dr. Freedman, als psychiater en neurofarmacoloog verbonden aan Colorado University en één van de eersten die het effect van nicotine op mensen met schizofrenie constateerde, en met Dr. DeBethizy, president-directeur van Targacept.

Roken veroorzaakt kanker. Roken brengt de gezondheid ernstige schade toe. Roken veroorzaakt hart- en vaatziekten.
Het zijn de bekende waarschuwingen op pakjes sigaretten en tabak. Maar het is niet eenvoudig om van het roken af te komen. Hardnekkige rokers laten zich door de doemscenario's op de verpakking van hun favoriete rookwaar nauwelijks van hun kwalijke gewoonte afbrengen. De boosdoener is nicotine, een stofje met een sterk verslavende werking.

De berichten dat juist nicotine wel eens een heilzaam effect zou kunnen hebben bij een groot aantal ziektebeelden, roepen in eerste instantie dan ook achterdocht op.
Wat is hier aan de hand? Is hier sprake van een nieuw offensief van de tabaksindustrie die, gemangeld tussen reclamebeperkingen op last van de overheid en de steeds groter wordende schadeclaims van ernstig zieke tabaksjunks, op zoek is gegaan naar een nieuwe afzetmarkt?
Heilzaam effect van nicotine wordt geclaimd bij onder meer de ziekte van Alzheimer, Parkinson, schizofrenie, de ziekte van Gilles de la Tourette en zelfs ADHD.

In vpro tv-programma Noorderlicht een verkenning:
aan het woord komen dr DeBethizy, president directeur van Targacept - een farmaceutisch bedrijf dat tot voor kort onderdeel was van Reynolds Tobacco - en de neurofarmacoloog Robert Freedman (Colorado University). Freedman onderzocht als een van de eersten het effect van nicotine bij schizofrene patiënten, en ontdekte dat deze zeer zware rokers (80 % van deze patiënten rookt!) het roken feitelijk als een vorm van zelfmedicatie gebruiken: Een van de receptoren in het brein die een cruciale rol lijkt te spelen bij het uitfilteren van informatie - de alfa-7 receptor - functioneert niet goed, bij schizofrene patiënten, en nicotine lijkt dat defect te repareren.

NICOTINE IN HET BREIN
Nicotine is een stof die niet van nature in het lichaam voorkomt. Het is afkomstig uit de bladeren van de tabaksplant, waar het als natuurlijk insecticide lijkt te werken. Nicotine lijkt wel heel erg op een andere stof die wel van nature in het lichaam voorkomt: acethylcholine.
Acethylcholine is bij zeer veel verschillende processen in het brein betrokken, en de receptoren voor dit boodschappermolecuul zijn dan ook overal in de hersenen te vinden. Een deel van de acethylcholine-receptoren is ook gevoelig voor nicotine en deze worden daarom ook wel nicotine-receptoren genoemd. Het zijn receptoren die heel snel reageren als er een molecuul aan bindt. De nicotine-receptoren zorgen voor presynaptische modulatie: dat betekent dat ze de afgifte van andere neurotransmitters moduleren.
Omdat de acethylcholine-receptoren door het hele brein verspreidt zijn, is het effect ervan heel gevarieerd. In de delen van de hersenen waar veel dopamine-producerende zenuwcellen zitten, zorgt nicotine bijvoorbeeld voor een verhoogde afgifte van dopamine. Daar zit hem meteen ook het verslavende karakter in: alle verslavende stoffen grijpen aan op het dopamine-systeem. Meer dopamine brengt ons blijkbaar in een staat van euforie.
Er zijn verschillende subtypes van de nicotine-receptoren. De alfa-7 receptor die een rol lijkt te spelen bij schizofrenie is er één van.

Literatuur:
Schizophrenia and Nicotinic Receptors, Harvard Review Psychiatry, 1994 2(4): 179-192, Freedman, R et al
Linkage of a neurophysiological deficit in schizophrenia to a chromosome 15 locus. Proc. Natl. Acad. Sci, 94:587-592, 1997, Freedman, R., et al
Nicotinic receptor function in schizophrenia, Schizophrenia Bulletin, 1996, 22: 431-435, Sherry Leonard et al.

Gevonden op de VPRO internet site; ter informatie aangeleverd door S.J.V.

NB: Deze uitzending van Noorderlicht is al op TV geweest.