Dwang en drang in de zorg
ER IS SPRAKE VAN DWANG ALS IEMAND
TEGEN ZIJN WIL IN WORDT GENOODZAAKT IETS TE DOEN OF TE LATEN.
Veel mensen met de diagnose schizofrenie hebben in hun ziektegeschiedenis wel eens te maken met wettelijk geregelde dwang, bijvoorbeeld een Voorwaardelijke Machtiging die hen dwingt tot het innemen van medicijnen en de deur moeten opendoen voor behandelaars, met als dreiging opneming in een kliniek. Of mensen die een plotselinge heftige psychose doormaken worden met een IBS gedwongen opgenomen. Deze vormen van ongewenste zorg noemt men formele dwang en wordt nu nog geregeld door de Wet BOPZ (Bijzonder Opneming Psychiatrische Ziekenhuizen).
Door de aard van de ziekte, met name bij de psychotische episodes, is dit soort dwang niet altijd te voorkomen. Wat wij als patiëntenvereniging willen is dat de patiënt zoveel mogelijk medezeggenschap heeft over de inhoud van de behandeling, ook bij dwang. Het herstel van de autonomie is naar onze mening het belangrijkste doel van een gedwongen behandeling.
Dwang is vaak een teken van een verstoorde behandelrelatie en moet dan ook zo benaderd worden. Ook gedurende psychoses kunnen patiënten duidelijk maken wat wensen qua behandeling en bejegening zijn, daar moeten de behandelaars zoveel mogelijk rekening mee houden.
Voorkomen moet worden dat formele dwang op oneigenlijke gronden wordt ingezet, bijvoorbeeld disciplinering in een ongewenst zorgprogramma als er geen sprake is van direct gevaar. Hiervoor moet de zorgvuldigheid bij het toepassen van dwang voorop staan.
Nieuwe Wet Verplichtte GGZ
Er is op dit moment een nieuwe wet in de maak: de Wet Verplichtte GGZ, die de BOPZ moet gaan vervangen omdat deze te ingewikkeld is en te weinig aansluit bij de realiteit van de GGZ-zorg. Belangrijkste wijzigingen zijn dat in de nieuwe wet er een zorgmachtiging komt die persoonsgebonden is en ook ambulante dwang mogelijk maakt. Deze zorgmachtiging is dus niet enkel en alleen gebonden aan een opneming in een bepaalde instelling.
Door middel van toetsing en advisering van de maatregel door een multidisciplinaire commissie moet de zorgbehoefte meer op de voorgrond staan dan het gevaarscriterium. Tevens wordt van de hoorzitting voor de commissie verwacht dat het tot alternatieven van dwang gaat leiden, omdat in het gesprek met alle betrokken partijen nieuwe mogelijkheden kunnen ontstaan.
Sleutelbegrippen in de nieuwe wet zijn proportionaliteit, subsidiariteit en effectiviteit. Dus de zorgmachtiging, de dwang, mag alleen toegepast worden als de voorgestelde gedwongen zorg in redelijke verhouding staat tot het probleem, dat van alle partijen de inzet verwacht mag worden die redelijkerwijs is en tevens bij de functie behorend en als de gedwongen zorg ook echt de situatie kan verbeteren.
Anoiksis is als belangenbehartiger van de patiëntengroep in de GGZ die het meest met dwang te maken krijgt betrokken bij verschillende aspecten van de nieuwe Wet Verplichtte GGZ, ondermeer bij de proeffase van de commissies. De meningsvorming over de voor en nadelen van de nieuwe wet is nog volop gaande.
Het terugdringen van het gebruik van de isoleercel
Naast wettelijke dwang krijgen ook veel Anoiksis-patiënten te maken met gebruik van dwangmaatregelen tijdens de opname, waaronder dwangmedicatie en het gedwongen opsluiten (‘separeren’) in een isoleercel.
Wij begrijpen als ervaringsdeskundigen dat er situaties bestaan waarbij verblijf van een psychotische patiënt tussen andere patiënten tot onwenselijke en gevaarlijke situaties kan leiden en dat dan een of andere manier van afzonderen noodzakelijk wordt. Patiënten geven ook zelf soms aan liever tijdelijk afgezonderd te willen worden.
Maar net als bij wettelijke dwang is het ‘separeren’ een teken van een verstoorde behandelrelatie. ‘Separeren’ is een teken van onmacht van de behandelaren en verpleegkundigen in het begeleiden en behandelen van de betreffende psychotische patiënt.
Een verblijf in een isoleercel kan een traumatische ervaring zijn die de behandeling eerder schaadt, dan goed doet. Er moet dus gestreefd worden naar terugdringen van het gebruik van de isoleercel in de psychiatrie. Ook hier is Anoiksis op verschillende niveaus bij betrokken.
Teksten over dwang en drang:
Hieronder vindt u verschillende teksten die over dwang en drang in de psychiatrie gaan. Niet alle teksten verwoorden het Anoiksis-standpunt, neem daarvoor contact op met de vereniging.
