Bosch, Brueghel en Freud

Bosch, Brueghel en Freud

Op vrijdag 14 september 2007 was er een lezing in het Van Abbemuseum in Eindhoven door prof. dr. F. de Jonghe over de zeven hoofdzonden van de schilders Jeroen Bosch en Pieter Brueghel en psychiater Sigmund Freud.
De reden van de lezing was om de inzichten van laatstgenoemde voor een beter publiek toegankelijk te maken.

De zeven hoofdzonden hebben ieder hun eigen deugden, de positieve kanten van het kwaad.
Freud heeft deze zeven zonden plus deugden omgezet van kwaad naar kwaal. Het is zo dat ze beide vroeger voorkwamen zoals de schilders laten zien, maar ook nu nog steeds van toepassing zijn in de hedendaagse maatschappij.

De zeven hoofdzonden zijn:

* Gula: gulzigheid, waarbij tegenwoordig bijvoorbeeld aan overmatig drank en drugsgebruik moet worden gedacht. Overmatige controle, de deugd is ook niet goed volgens Freud die ook in dat geval spreekt van een impulscontrolestoornis.
* Ira: woededrift, ook een ontwikkelingsstoornis, ofwel kwaal volgens Freud. Andere wetenschappers zoals moralisten houden zich ook met agressie bezig. De keerzijde, onderdrukte agressie is ook niet goed, beter is verdraagzaamheid.
* Luxuria: ontucht en ontrouw. Deze hoofdzonde wordt bijvoorbeeld uitgebeeld door het drieluik van Jeroen Bosch met de titel: ‘De tuin der lusten’. Dit schilderij is in Madrid bij het Pradomuseum te bewonderen.
* Avaritia: hebzucht, gierigheid. Brueghel beeldde dit uit met het oppotten van geld en Bosch met het schilderij ‘De hooiwagen’, waarin mensen naar hooi op een berg graaien. Vrijgevigheid is evenals hebzucht volgens Freud een kwaal.
* Superbia: eigendunk, hoogmoed
* Invidia: afgunst
* Desidia: traagheid en luiheid. Dit is evenals tegenhanger hyperactiviteit een kwaal. Beter is het om te beminnen, te werken en te spelen anders wordt volgens Freud het zenuwstelsel aangetast.

De conclusie die de heer de Jonghe gaf, was dat Brueghel, Bosch als Freud op een lijn liggen met het verbeelden en beschrijven van kwalen en impulsen.
De schilders lijken dus ook op oude wijze psychoanalytici.

Stan van H.