Arbeid en arbeidsparticipatie
ARBEID IS TEN TIJDE VAN DE HUIDIGE CRISIS EEN GROOT GOED.
In de Nederlandse samenleving zou ieder persoon werk moeten kunnen hebben. Om de processen rondom arbeid wat betreft mensen met een psychiatrisch verleden te kunnen faciliteren en/of te verbeteren zijn er steeds meer organisaties die zich bezighouden met arbeidsrehabilitatie en arbeidsreïntegratie. Niet iedereen kan betaald werken of wil betaald werken waardoor de noodzaak voor wetgeving zoals UWV/GAK , WAJONG en aanverwante noodzakelijk is.
Dagbesteding
Cliënten hebben baat bij zingeving en zinvolle, vervullende activiteiten. Deze kunnen betaald en onbetaald worden uitgevoerd. In de huidige kenniseconomie wordt zodoende steeds meer nadruk gelegd op het participeren in de samenleving (maatschappelijke participatie). Op grond hiervan worden er zowel betaalde , onbetaalde als wel half-betaalde werkzaamheden aangeboden aan psychiatrische cliënten. Dit kan o.a. in de vorm werkprojecten, dagbestedingsprojecten, zorgboerderijen, DAC’s of voorbereidende werkplaatsen zoals SNWA.In de grote steden zijn regionale overleggen op het gebied van arbeidsparticipatie actief zoals ROA.
Voorwaarden voor arbeidsparticipatie
Betaald of onbetaald werken zou in principe voor iedereen mogelijk moeten zijn. Ieder persoon zou moeten kunnen participeren in het arbeidsproces. In de praktijk blijkt echter dat psychiatrische cliënten weinig toegang tot de arbeidsmarkt hebben door o.a. niet afgemaakte opleidingen en vooral hun psychiatrisch verleden. Omwille van het verbeteren van de arbeidskansen en het verhogen van de participatie-graad voor o.a. personen met een handicap (disability studies) wordt door reïntegratiebureau’s en vanuit rehabilitatie ondersteuning geboden.
Lissabon doelstellingen
In de Lissabon doelstellingen is door de Raad van Europa besloten dat in geheel Europa de participatiegraad van o.a. arbeidsgehandicapten met 50% moet toenemen. Dit impliceert dat de arbeidsparticipatie bevordert moet worden d.m.v. initiatieven en maatregelen. Tevens is hiervoor nodig dat er betere en meer begeleiding wordt geboden bij het reïntegratieproces in het arbeidsproces. In het kader hiervan zijn verschillende wetgevingen ontstaan en nieuwe projecten opgezet.
Arbeidsrehabilitatie
Arbeidsrehabilitatie richt zich vooral op het versterken van de doelvaardigheden zoals assertiviteit, plannen, op tijd komen, verantwoordelijkheden. Een belangrijk instrument wat binnen de rehabilitatie wordt gebruikt is de MAP-techniek. Dit instrument helpt bij het bepalen van de wensen en behoeften m.b.t.mens,activiteiten en plaats.Hierbij kan gedacht worden aan de type mensen (zakelijk, formeel, informeel, sociaal, etc..) , het soort werk (metselaar,wetenschapper, etc..), en het soort lokatie (bedrijfsterrein, kantoor etc..). Momenteel wordt vergelijkbaar werk ook gedaan door VIP teams (Vroeg Interventie Team) die een medewerker voor jobcoaching hebben.Zij faciliteren en ondersteunen het toeleidende proces naar arbeid.
Arbeidsreintegratie
Arbeidsreïntegratie is in tegenstelling tot arbeidsrehabilitatie meer gericht op het behoud van en vinden van werk dan het vergroten van doelvaardigheden. Het wordt vaak aangeboden door reïntegratiebureau’s zoals Kliq. De laatste jaren komen deze als paddestoelen uit de grond. De kwaliteit van deze bureau’s is echter zeer wisselend waardoor enkele jaren geleden de kwaliteit meer onderworpen werd aan kwaliteitscriteria en kwaliteitstoetsing. Uit onderzoek van het Kenniscentrum Rehabilitatie en het Trimbos Instituut blijkt echter dat het in twijfel mag worden getrokken of de meeste bureau’s daadwerkelijk de deskundigheid hebben om ondersteuning te bieden aan personen met een psychiatrisch verleden.
Kenniseconomie
De huidige Nederlandse samenleving kenmerkt zich door de kenniseconomie, interne marktwerking en de harmonisatie vanuit Europa. In dit kader spelen de Lissabon-doelstellingen een belangrijke rol bij arbeid en onderwijs. Op basis van de genoemde doelstellingen is het begrip startkwalificaties geïntroduceerd. Dit houdt in dat een persoon minimaal op MBO-niveau een opleiding met goed gevolg moet hebben afgerond. Het directe effect hiervan is dat er een toegenomen druk op de arbeidsmarkt en het verhogen van de arbeidsparticipatie van arbeidsgehandicapten is. Maatregelen zoals het IRO (Individuele Reintegratie Overeenkomst),jobcoaching zijn hieruit voortgekomen.
IRO
Je kunt d.m.v. een IRO je eigen reïntegratieproces in instrumentele zin vormgeven. Een IRO biedt de mogelijkheid om op basis van een eenmalig verstrekt bedrag zelf te bepalen hoe je deze gelden uitgeeft. Je kiest hierbij zelf één of meerdere partij(en) of bureau(‘s) die bepaalde diensten leveren op het gebied van ondersteuning en scholing (zoals arbeidsassertiviteit). Dit is mogelijk met behoud van een uitkering zoals een WAJONG. Een belangrijke kritiek is wel dat er actief gezocht wordt naar passend werk gedurende periode van 6 maanden waarna over wordt gegaan tot elke willekeurige vorm van geschikt werk.
Onderwijs en arbeid in relatie tot psychiatrie
De huidige kenniseconomie geeft in dat ieder persoon ongeacht zijn of haar achtergrond moet kunnen participeren. Hieruit volgt dat er dus ook mogelijkheden moeten zijn voor personen met een bepaalde achtergrond. In de praktijk blijkt dit echter niet altijd het geval te zijn. Deze uitsluitingsmechanismen zijn er echter niet alleen bij arbeid maar ook onderwijs aanwezig in de markt . Onderwijs en arbeid zijn in hoge mate verbonden met elkaar doordat onderwijs de arbeidskansen voor een deel bepaalt. Op het gebied van onderwijs wordt d.m.v. begeleid leren en sollicitatietrainingen bijgedragen aan het bevorderen van de arbeidskansen van arbeidsgehandicapten.Dit wordt o.a. gedaan door organisaties zoals Studie en handicap en trainingen zoals de Impuls training. Trainingen zoals Impuls zijn net als begeleid leren projecten gericht op het (aan)leren van studievaardigheden. Uit onderzoek blijkt dat mensen met een bepaalde arbeidshandicap vaak kiezen voor een lager onderwijsniveau dan hun laatst genoten opleiding.
Uitsluitingsmechanismen
In het arbeidsproces en in het onderwijs zijn belemmerende factoren die ertoe leiden dat mensen met een bepaalde arbeidshandicap weinig tot geen toegang tot zowel het arbeidsproces als het onderwijs hebben. Uit onderzoek (Korevaar, 2005) komen de volgende belemmeringen naar voren nl., (1) kennisgebrek en vooroordelen bij docenten, (2) bezorgdheid en vooroordelen bij GGz hulpverleners, (3) twijfel, bescherming of overstimulering bij familieleden (4) studievaardigheden, (5) financiën. In het arbeidsproces is discriminatie op basis van de arbeidshandicap of afkomst een belangrijk uitsluitingsmechanisme.
Maatregelen
Vanwege de belemmeringen zijn er door de overheid verschillende maatregelen genomen om de uitsluiting te verminderen. Enkele maatregelen hiervan zijn de WGBH/CZ (Wet Gelijke Behandeling/ Chronische Zieken), Ervaringscertificaat. De WGBH/CZ is de wetgeving die reguleert dat de processen op het gebied van arbeid en onderwijs op basis van gelijke behandeling verlopen. Het ervaringscertificaat is in oktober 2008 door de overheid in het leven geroepen om de kennis die een persoon d.m.v.
informeel onderwijs (o.a. vrijwilligerswerk) verwerft te kunnen verzilveren en te erkennen als formeel erkende competentie.
G-krachten
In Oktober 2008 is vanuit een campagne gestart om meer arbeidsgehandicapten aan het werk te krijgen via G-krachten. Deze campagne beoogt meer bewustzijn te kweken bij werkgevers en een betere doorstroming naar de arbeidsmarkt voor arbeidsgehandicapten te faciliteren.
Toekomst
Ondanks de Lissabon-doelstellingen wat betreft de verhoogde arbeidsparticipatie is de ruimte op de arbeidsmarkt voor arbeidsgehandicapten niet wezenlijk vergroot. In het bijzonder de arbeidsdiscriminatie speelt hierbij een grote rol. Een hoopvolle ontwikkeling is echter de sollicitatie op basis van een videoportfolio waardoor de discriminatie mogelijk kan worden teruggedrongen. Het in zwang komende concept begeleid werken in de vorm van o.a. jobcoaching kan positief bijdragen aan de verbetering van de positie van arbeidsgehandicapten op de arbeidsmarkt.
